Список форумов Форум сайта «Глобус Беларуси» Форум сайта «Глобус Беларуси»
Основной проект — “Глобус Беларуси
 
 FAQFAQ   ПоискПоиск   ПользователиПользователи   ГруппыГруппы   РегистрацияРегистрация 
 ПрофильПрофиль   Войти и проверить личные сообщенияВойти и проверить личные сообщения   ВходВход 

Польскія памежныя збудаванні (фарміраванні) 1920-1930-х гадоў
На страницу 1, 2, 3, 4  След.
 
Начать новую тему   Ответить на тему    Список форумов Форум сайта «Глобус Беларуси» -> Путешествия -> Фортификация и военная история -> Военная история
Предыдущая тема :: Следующая тема  
Автор Сообщение
sqh



Зарегистрирован: 25.08.2009
Сообщения: 1
Откуда: Прушков (Польша)

СообщениеДобавлено: 25 Авг 2009, Вт, 22:57    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Привет всем!

Я тоже был на этой экспедици и обещал написать несколько слов о том, что мы там видели – в соответствии с польскими документами. Я обещал тоже, в обмен на показаные материалы, предоставить в Ганцевичский музей все известное мне документы о казармах в Людвикове и Ганцевичах – так и предоставляю Smile

Хотя понимаю и говорю по-русски, переводить такой длинный текст занималоб мне очень много времени. У меня тоже нет в клавиатуре русские буквы. Так пожалуйста, простите - но мне проще и быстрее написать латинскими буквами и по-польский.

* * *

Organizacja jednostek
Batalion piechoty KOP „Ludwikowo”, szwadron kawalerii KOP „Hancewicze” oraz dowództwo Brygady KOP „Polesie” (której podlegały one przez cały czas swego istnienia) zostały utworzone w drugim etapie formowania oddziałów KOP, na mocy rozkazu z 16 lutego 1925 roku, wydanego przez ówczesnego ministra spraw wojskowych, gen. dyw. Władysława Sikorskiego. Rozkaz zachował się w Archiwum Straży Granicznej, sygnatura teczki: 541.375, tu podaję jego fragment, ze zbioru Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939 – wybór dokumentów, Warszawa-Pułtusk 2001, wydanego jako tom IV serii O Niepodległą i granice:



W początkowym okresie swego istnienia, jednostki KOP nosiły numerację. Brygada „Polesie” miała numer 5, batalion „Ludwikowo” - numer 15, szwadron „Hancewicze” - także numer 15. Z rozkazu wynika, że dowództwo brygady i batalion „Ludwikowo” sformował 78. pułk piechoty z Baranowicz, zaś szwadron „Hancewicze” - 26. pułk ułanów z tego samego miasta. Dalej w rozkazie opisano szczegółowo skąd wzięto broń i inny sprzęt. Termin sformowania oddziałów określono na 12 marca 1925 roku.

Numeracja okazała się jednak niepraktyczna, i od przełomu lat dwudziestych i trzydziestych jednostki zaczęto określać nazwami miejscowości, w których stacjonowały. Oficjalnie zatwierdzono to dopiero w Komunikacie Dyslokacyjnym KOP, wydanym 7 czerwca 1934 roku. Od tej pory należało się posługiwać wyłącznie nazwami, nie numerami. Oryginalny Komunikat znajduje się obecnie w Moskwie, ale kserokopia jest dostępna w Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie, sygnatura teczki: VIII.800.65.1, a reprodukowany jest we wspomnianej już książce – tu zamieszczam interesujące fragmenty:





Dowództwo Brygady KOP „Polesie”
Według dostępnych mi materiałów, dowództwo Brygady „Polesie” stacjonowało od początku do niemal końca swego istnienia w Łachwie. Koszary stoją do dziś, mieści się tam sanatorium dziecięce. Są one jednak stare – przypuszczam, że powstały około 1900 roku. Nie wiem, jaką funkcję pełniły – może były związane z koleją, ponieważ stoją obok torów. Ciekawostką jest, że w przedwojennych przewodnikach turystycznych znaleźć można informację, aby turyści, chcący zwiedzić strefę pograniczną, wysiedli z pociągu w Łachwie i udali się do tutejszego dowództwa po przepustkę:



W czasie mobilizacji, w sierpniu 1939 roku, z dowództwa Brygady powstało dowództwo 38. Dywizji Piechoty Rezerwowej i przerzucone zostało na front zachodni. Na Polesiu odtworzono jednak dowództwo Brygady KOP „Polesie”, ale nie w Łachwie, lecz w Łunińcu – zapewne w nowoczesnych koszarach III batalionu 84. pułku piechoty, które od marca 1939 roku stały puste – pułk już wtedy wyjechał pod granicę niemiecką:



Po radzieckiej agresji 17 września 1939 roku, dowództwo wycofało się wraz z innymi wojskami na zachód, dołączając do zgrupowania KOP pod dowództwem gen. bryg. Wilhelma Orlika-Rueckemanna. W bitwie z Rosjanami pod Wytycznem (1 października) ostatni dowódca Brygady KOP „Polesie”, płk. dypl. Tadeusz Rożycki-Kołodziejczyk, dostał się do niewoli, po czym został zamordowany, wraz z innymi 300 żołnierzami, w Lasach Włodawskich.

Batalion piechoty KOP „Ludwikowo”
Dla batalionu KOP wzniesiono dość nowoczesne koszary na uroczysku Ludwikowo. Budynki zaprojektował Tadeusz Nowakowski. Były one typowymi konstrukcjami, wzniesionymi zasadniczo w 1925 roku w kilkunastu garnizonach KOP. Nie budowało ich wojsko, ale specjalne Główne Kierownictwo Budowy Pomieszczeń dla KOP, podległe Ministerstwu Robót Publicznych. Urzędowało ono w Brześciu. Typowe założenie takiego osiedla wojskowego zamieszczam poniżej. Ilustracja pochodzi z książki Budowa pomieszczeń dla KOP i domów urzędników państwowych w województwach wschodnich, zeszyt II, Warszawa 1925:



Na jego podstawie, oraz po oględzinach zachowanych reliktów, można z całą pewnością stwierdzić, że ruina budynku wschodniego w Ludwikowie to budynek dowództwa batalionu:









Zaś budynek zachodni to najprawdopodobniej koszary batalionu, choć nieco inne niż zamieszczony poniżej projekt – nie miały one murowanej bramy; były całe wzniesione z drewna. Tu dodać należy, że nie cały batalion stacjonował w Ludwikowie – większość jego sił (trzy kompanie graniczne) była rozsiana wzdłuż granicy, po strażnicach. W Ludwikowie stały tylko: pluton łączności, kompania odwodowa, kompania ckm i posterunek żandarmerii:









Istniejące budynki tych typów można obejrzeć całkiem niedaleko, bo w Klecku:





Trzeci fundament, jaki znaleźliśmy, po południowej stronie drogi, jest na razie zagadką. Dość dobrze odpowiada zarysowi typowych koszar szwadronu kawalerii. W Ludwikowie jednak żaden szwadron nie stał. Pasuje tu jednak również budynek koszar kompanii odwodowej – na zdjęciach w dwóch wersjach; z wieżą obserwacyjną i bez:





Poza tym, w Ludwikowie wzniesiono także Dom Żołnierza – otwarty wiosną 1930 roku, wzorowany na analogicznym budynku, wzniesionym w Koszarach KOP w Niemenczynie. Zbudowano go za fundusze garnizonowej spółdzielni żołnierskiej i za ofiary pieniężne okolicznych mieszkańców. Zachowała się fotka budynku, opublikowana w książce Stanisława Piekarskiego Domy Żołnierza Polskiego, Warszawa 1997:



W książce Sprawozdanie Funduszu Kwaterunku Wojskowego 1927-1937, Warszawa 1937, znajdują się zaś rysunki dwóch dużych, solidnych, murowanych domów mieszkalnych dla podoficerów i oficerów, jakie budowane były od 1936 roku w Ludwikowie – czyżby ich ruiny też się jeszcze kryły gdzieś w lesie...?





W czasie mobilizacji, batalion „Ludwikowo” przekształcił się w III batalion 96. pułku piechoty rezerwowej, wszedł w skład 38. Dywizji Piechoty Rezerwowej i odjechał na front. Ale w Ludwikowie odtworzono na nowo batalion graniczny, którego początkowe losy tak opisane są w książce Jerzego Prochwicza Formacje KOP w 1939 roku, Warszawa 2003:



Po wycofaniu się z Polesia, batalion walczył z Armią Czerwoną w składzie Zgrupowania KOP gen. bryg. Wilhelma Orlika-Rueckemanna. Zgrupowanie uległo rozwiązaniu po bitwie z radziecką 45. Dywizją Strzelecką pod Wytycznem (1 października).

Kolejka wąskotorowa
Kolejkę z Deniskowicz przez Ludwikowo do Kołek, o rozstawie szyn 750 mm, zbudował ordynat Albrecht Radziwiłł między 1927 a 1929 rokiem, w celu ułatwienia wywozu wyrąbanych drzew. W zezwoleniu na budowę, udzielonym przez Ministerstwo Komunikacji 26 października 1927 roku, umieszczono zastrzeżenie (artykuł 10), by mógł z niej korzystać także KOP. Współpraca z Radziwiłłami była jednak trudna – pociągi kursowały rzadko i w ogóle niezgodnie z rozkładem jazdy. Batalion wprawdzie dysponował drezyną motorową i ręczną, ale było to za mało dla zaspokojenia wszystkich potrzeb, a bywało, że tor był i tak zablokowany wagonami, czekającymi na załadunek drewna. Poza tym, jak meldował dowódca batalionu, obsługa kolejki była narodowości nie-polskiej i odnosiła się wrogo do żołnierzy. Co więcej, w 1936 roku Radziwiłłowie kolejkę chcieli rozebrać, co zupełnie odcięłoby Ludwikowo od świata. KOP zażądał odsprzedania kolejki, względnie wywłaszczenia przez Państwo, gdyby Radziwiłłowie nie chcieli się zgodzić na sprzedaż. Nie wiadomo, jak sprawa się skończyła – zachowane dokumenty urywają się na 1937 roku, a znajdują się w Archiwum Akt Nowych w Warszawie, w zbiorze akt Ministerstwa Komunikacji, sygnatury teczek: I/1638 i I/1639.

Szwadron kawalerii KOP „Hancewicze”
Szwadron o numerze 15 z początku stacjonował w Nowosiółkach. Raczej nie wybudowano mu specjalnych koszar – KOP wynajął chyba jakieś zabudowania cywilne i tam rozmieścił ludzi i konie. Koszary w Hancewiczach zbudowało natomiast Szefostwo Budownictwa KOP (sformowane 1 września 1930 roku). Powstały one dopiero w latach 1933-34 i obejmowały: budynek koszarowy, stajnię, łaźnię-pralnię, magazyn furażu i kuźnię. Faktycznie, obok koszar i połówki stajni, na terenie szkoły stoją jeszcze inne, starsze budynki, choć nie mam teraz ich dokładnych zdjęć. Udało mi się zidentyfikować te obiekty w książce Budownictwo Wojskowe 1918-1935 – historia, przepisy, zasady, normy, Warszawa 1935. W książce tej opisane są różne budynki, ale bez lokalizacji – z uwagi na ówczesną tajemnicę wojskową:









Szwadron „Hancewicze” został przerzucony na zachodnią granicę już w marcu 1939 roku, gdzie wszedł w skład nowego 1. pułku kawalerii KOP i walczył z Niemcami od pierwszego dnia wojny. W Hancewiczach szwadronu nie odtworzono – koszary stały chyba puste do wybuchu wojny.

Mundur
Mundur, którego rysunek znajduje się w Muzeum, to mundur Związku Rezerwistów – największej organizacji kombatanckiej w międzywojennej Polsce, wchodzącej w skład Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny. Związek ten powstał w 1926 roku jako Stowarzyszenie Rezerwistów i Byłych Wojskowych, w 1932 roku przyjął nową nazwę. Na rysunku przedstawiony jest konkretnie mundur majora rezerwy kawalerii.

Natomiast mundur KOP różnił się tylko małymi szczegółami od zwykłego polskiego munduru wojskowego: 1) czapka okrągła, a nie kwadratowa rogatywka (taką miały też pułki szwoleżerów i morski dywizjon żandarmerii), 2) granatowo-zielone naszywki na kołnierzu, 3) zielony otok na czapce (każdy rodzaj broni: piechota, artyleria, saperzy... miał swoje charakterystyczne barwy), 4) buty wysokie (saperki) dla wszystkich szeregowych (w innych broniach mieli takie saperzy, chyba łącznościowcy i załoga Westerplatte).
Na koniec więc – kolorowy rysunek postaci strzelca KOP, z książki Oni strzegli granic Rzeczypospolitej – relacje i wspomnienia, Warszawa 2002:

Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 26 Авг 2009, Ср, 12:25    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

sqh, вялікі дзякуй! вось дык знаходка!

чытаць не перачытаць! Smile
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 26 Авг 2009, Ср, 12:48    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

а афіцэрския дамы трэба пашукаць!

спытаю ў аднаго жыхара вёскі Будча... ён у 1939-1941 працаваў у Людвікова на пошце і павінен ведаць дзя яны канкрэтна знаходзіліся!
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 26 Авг 2009, Ср, 12:52    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Цитата:
...14 верасня ў 4 гадзіны раніцы савецкія войскі перайшлі мяжу з Польшчай. Польскія памежнікі, негледзячы на значную перавагу ў моцы наступаўшай Чырвонай Арміі, аказалі ўпартае супраціўленне. Так, батальён “Людвікова”, колькасцью 700 чалавек, вёў бой да 15.00 17 верасня і сваіх пазіцый не здаў. Яго страты склалі – 8 забітых, 9 параненых, 7 палоненых савецкімі войскамі. Але з-за слабасці батальёна, з 700 челавек 100 не малі зброі і на ўсіх засталося толькі два станкавых пулямёты, яго камандыр, капітан Анджэй Шумлінскі, запрасіў у камандзіра брыгады “Палессе” Ружыцкага-Каладзейчыка дазвол адыйсці на лінію ракі Лань. Каля 16.30 ён атрымаў на гэта дазвол і пачаў адыход. У час адыходу капітан атрымаў новы прыказ быць у Лунінцы. Але гэта заданне было немагчымым па выкананню, так як ад Людвікова да Лунінца было каля 97 км., а эвакуацыя складоў і афіцэрскіх сем’яў яшчэ не была завершана. К 21.30 17 верасня капітан Шумлінскі дабраўся з часткай свайго батальёна да вёскі Вялікія Чучавічы (50 км. ад Лунінца). Туды быў павінен падыйсці і астатак батальёну. А 18 верасня батальён “Людвікова” выйшаў на лінію Лахва – Лунінец...


з не надрукаванага.
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
fortressby



Зарегистрирован: 04.01.2009
Сообщения: 1034

СообщениеДобавлено: 26 Авг 2009, Ср, 13:09    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Присоединяюсь к благодарностям за предоставленнй материал!
Думаю многим будет интересно!
может есть смысл пернести это в отдебную тему? Например "Военная история"? (Влпрос к модераторам)
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 26 Авг 2009, Ср, 14:31    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

fortressby, можна...

але прнамсі назву зрабіць такой...

"Польскія памежныя збудаванні (фарміраванні) 1920-1930-х гадоў"

па Беларусі іх захавалася досыць шмат і яны патрабуюць дадатковага вывучэння.
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
GlobusBelarusi
Site Admin


Зарегистрирован: 06.10.2008
Сообщения: 5679
Откуда: Минск

СообщениеДобавлено: 28 Авг 2009, Пт, 20:19    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

fortressby писал(а):
может есть смысл пернести это в отдебную тему? Например "Военная история"? (Влпрос к модераторам)

vitalis писал(а):
але прнамсі назву зрабіць такой...
"Польскія памежныя збудаванні (фарміраванні) 1920-1930-х гадоў"

Готово.
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Отправить e-mail Посетить сайт автора
bykov



Зарегистрирован: 18.02.2009
Сообщения: 1423
Откуда: Беларусь, Верхнедвинск

СообщениеДобавлено: 28 Авг 2009, Пт, 21:33    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

А есть ли какая-нибудь информация о стражницах Леонполь, Дворчаны, Слобода(Путры), Узмёны, Оле(и)щенцы? Все они находились примерно напротив Верхнедвинска (до 1962 г. Дрисса)
Про дисненских стражников когда-то выкладывал здесь http://forum.globus.tut.by/viewtopic.php?t=809
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Отправить e-mail
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 01 Сен 2009, Вт, 15:21    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

дабаўлю гэта сюды



спасылка на польскую мапу 1936 года!
там трэба аблазиць увесь навакольны лес, каб зразумець усю структуру батальёна!
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 09 Сен 2009, Ср, 12:00    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

вообщем у меня есть текст на польком!

кто не выучил язык соседей я не виноват! Smile

Korpus Ochrony Pogranicza 1938-1939



Rozbudowa KOP i przygotowania wojenne (1938-39)



Armaty ppanc wz. 36 pojawiły się w KOP w 1937 r. (Bataliony Odwodowe Czortków, Żytyń, Wołożyn, Snów, Berezwecz, Wilejka, Bataliony Graniczne Orany, Niemenczyn, Centralna Szkoła Podoficerska). W pierwszych miesiącach 1938 r. zakończono również przezbrojenie KOP w moździerze wz. 28/31.



Mimo wielu zmian organizacyjnych siła KOP w drugiej połowie lat trzydziestych nie zwiększyła się w sposób istotny. Pododdziały nie posiadały bowiem wielu typów nowoczesnego uzbrojenia, wprowadzanych w tym okresie do linii w jednostkach Wojska Polskiego. Ten stan rzeczy spowodowany był to niewielką ilością środków, jakie MSWojsk. przeznaczało na zakupy uzbrojenia dla KOP. Właściwe jest stwierdzenie, że bataliony, kompanie i szwadrony KOP posiadały uzbrojenie dostosowane do działań w okresie pokoju i kryzysu. Natomiast zdawano sobie sprawę, że w razie konfliktu w pełnej skali nie będą zdolne do działań innych niż osłona granicy przed inwigilacją i dywersją, utrzymanie porządku i krótkotrwała obrona wybranych rubieży, na kierunkach, na których przeciwnik nacierał będzie niewielkimi siłami, bez wsparcia artylerii, czołgów i lotnictwa. Istotnej jest również to, że rozrzucone na dużej przestrzeni jednostki KOP nie miały możliwości współdziałania ze sobą, mogły stanowić jedynie wsparcie i wzmocnienie wojsk regularnych, działających w danym rejonie. Struktura KOP dostosowana była do działań małych pododdziałów piechoty i kawalerii przy nikłym wsparciu artylerii i saperów.



W planie operacyjnym Wschód (obowiązującym od lutego 1939 r.) pododdziały KOP miały zadanie osłonić mobilizację i ewakuację, opóźniać natarcie czołowych sił przeciwnika, zapobiec zaskoczeniu w skali taktycznej i operacyjnej. Nie narzucono w tym wariancie dodatkowych zadań mobilizacyjnych dla KOP, Dywizje Piechoty Rez. miały być formowane w głębi kraju przez liniowe Pułki Piechoty.



Plan Wschód przewidywał prawdopodobnie utworzenie pięciu armii pierwszego rzutu (Wilno, Baranowicze, Polesie, Wołyń, Podole), dwóch armii odwodowych (Lida, Lwów) oraz odwodu Naczelnego Wodza. Armie pierwszego rzutu (liczące od dwóch do pięciu Dywizji Piechoty i jedną lub dwie Brygady Kawalerii, mające pasy obrony o szerokości 120-180 km i głębokości) ugrupowane były zasadniczo w dwóch rzutach: osłonowym i sił głównych. Dowódcy jednostek KOP byli dowódcami niektórych odcinków obrony danej armii. Jednostki KOP stanowiły przede wszystkim elementy oddziałów osłonowych armii, działających w pasie o szerokości 10-25 km i głębokości do 50 km. Miały one za zadanie osłonić mobilizację i koncentrację wojsk oraz ewakuację a następie przejść do dyspozycji dowódców odcinków obrony w pasach armii, jako ich obsada lub odwód. Przypuszczalne ugrupowanie pododdziałów KOP w planie Wschód wyglądało następująco:

Armia Wilno: Bataliony Słobódka, Łużki, Podświle, Berezwecz, Budsław, Wilejka, Iweniec, Wołożyn, Święciany, Niemenczyn, Troki, Szwadrony Kawalerii Druja, Łużki, Podświle, Budsław, Krasne, Iweniec, Olkienniki, Kompanie Saperów Grodno, Wilejka

Armia Baranowicze: Bataliony Stołpce, Snów, Kleck, Kompania Saperów Stołpce

Armia Polesie: Bataliony Bereźne, Rokitno, Dawigródek, Sienkiewicze, Ludwikowo, Szwadrony Żurno, Bystrzyce, Hancewicze, Kompania Saperów Stolin

Armia Wołyń: Bataliony Ostróg, Hoszcza, Żytyń, Szwadron Kawalerii Mizocz, Dyon Kawalerii Niewirków, Kompania Saperów Hoszcza

Armia Podole: Bataliony Derdekały, Skałat, Czortków, Kopyczyńce, Borszczów, Delatyń, Szwadrony Kawalerii Hnillice Wlk., Czortków, Zaleszczyki, Kompania Saperów Czortków



Pozostałe jednostki (Bataliony Sejny, Orany, Skole, Dolina, Worochta, później Komańcza, Dukla) wchodziłyby w skład odwodowych związków operacyjnych lub pozostawały w dyspozycji Naczelnego Wodza. Warto zauważyć, że w planie Wschód KOP nie mobilizował jednostek wojska liniowego (rezerwowych), w konsekwencji – jak można przypuszczać – bataliony i szwadrony Korpusu miałyby, w przypadku mobilizacji do działań na wschodzie, pełne stany osobowe (szczególnie jeśli chodzi kadrę zawodową i przeszkolonych rezerwistów) oraz etatowe uzbrojenie i wyposażenie. Warto jednakże podkreślić, że mimo dokonanych reorganizacji i wzmocnienia formacji KOP nie odszedł od kordonowego rozmieszczenia swoich jednostek, bowiem wymóg akcentowania obecności militarnej w całym wschodnim pasie granicznym nie pozwalał (wobec szczupłości sił KOP) na radykalna zmianę rozmieszczenia i sposobu działania formacji. Dodatkowo, szczupłe (praktycznie aż do lata 1939 r.) wyposażenie Korpusu w broń maszynową, nikłe wzmocnienie artylerią, saperami oraz technicznymi środkami walki powodowały, że pododdziały mogły być użyte w wojnie z ZSRR do osłony drugorzędnych kierunków działań, przejściowej obrony i opóźniania, zadań rozpoznawczych i porządkowych.


Natomiast w przypadku wojny z Niemcami, początkowo (dla potrzeb studium Zachód) KOP, w składzie analogicznym jak dla planu Wschód, miał zadanie osłony granicy z Rumunią, ZSRR, Łotwą i Litwą. Sytuacja militarna i ekonomiczna spowodowały jednak, że Sztab Główny zdecydował się nie tylko wykorzystać bazę mobilizacyjną KOP do sformowania rezerwowych jednostek liniowych ale włączyć KOP do sił armii, pozostawiając na wschodzie Polski mocno uszczuplone ilościowo bataliony i szwadrony. Według bowiem niektórych danych do 1939 r. przewidywano mobilizację z KOP tylko jednej Dywizji Piechoty Rez. (?)



30.04.1938 r. wszedł w życie przygotowywany od 1935 r. plan mobilizacyjny W, który dokonał podziału mobilizacji wojsk na okresy: wzmocnienia, niejawnej mobilizacji alarmowej (sześć grup mobilizacyjnych tzw. kolorowych) i mobilizacji powszechnej (w dwu rzutach). Według tego planu, wzmocniony i postawiony na stopnie wojennej KOP miał utworzyć (z części swoich sił) jednostki rezerwowe wojska liniowego. Plan mobilizacyjny W umiejscawiał cały KOP w grupie zielonej (o najkrótszym czasie osiągnięcia gotowości) i przewidywał dla KOP szereg nowych zadań w ramach całej mobilizacji, jednostki KOP przewidziane były do zadań osłonowych lub też stanowić miały bazę mobilizacyjną dywizji rezerwowych. W związku z tym planowano powołanie na ćwiczenia rezerwistów podczas mobilizacji niejawnej i alarmowej. Formacja miała się w procesie mobilizacji częściowo odtworzyć i nadal pełnić służbę na granicach.



30.06.1938 r. KOP liczył 917 oficerów, 3609 podoficerów, 22117 szeregowych i 263 pracowników.



31.08.1938 r. wzmocniono baterie artylerii Kleck i Osowiec (obie po 3 oficerów, 11 podoficerów, 59 szeregowych, 54 konie, 4 armaty 75 mm wz. 1897) oraz dywizjon artylerii Czortków (14 oficerów, 53 podoficerów, 217 szeregowych, 178 koni, 12 armat 75 mm wz. 1897). Dla jednostek artylerii KOP przewidywano 30 armat, rozważano również przezbrojenie ich w haubice 100 mm wz. 14/19. Rozkazem MSWojsk. z 18.07.1938 r. utworzono do 31.12.1938 r. Dziśnieńską Półbrygadę Obrony Narodowej w Postawach, w składzie: dowództwo (zapewne typu I: 2 oficerów, 8 podoficerów, 1 szeregowy, 2 konie, 2 pw, 1 samochód ciężarowy, 1 wóz), dwa bataliony ON typu I: Postawy, Brasław (etat batalionu: dowódca z pocztem, drużyna łączności z trzema patrolami telefonicznymi i drużyną kolarzy, patrol sanitarny, trzy kompanie strzeleckie z poczt trzema plutonami i drużyną gospodarczą, drużyna ckm, 16 oficerów 79 podoficerów, 325 szeregowych, 34 konie, 19 pw, 270 kb, 103 kbk, 9 rkm, 2 ckm, 1 moździerz 81 mm, 13 wozów, 2 biedki, 3 kuchnie, 19 rowerów, 1 motocykl), oddział zwiadowców (? kompania kolarzy typu K) i oddział łączności (?). Łącznie półbrygada miała 34 oficerów, 156 podoficerów, 673 szeregowych, 542 kb, 241 kbk, 1 samochód osobowy, 1 samochód terenowy, 4 ckm, 18 rkm, 4 biedki, 6 kuchni. Pomimo, że była to jednostka Obrony Narodowej pod względem operacyjnym podlegała dowódcy Pułku KOP Głębokie. Jednostkami administracyjnymi brygady były: 23. Pułk Ułanów z Wilna oraz Batalion Graniczny Słobódka. Łącznie brygada liczyła 34 oficerów, 156 podoficerów, 673 szeregowych, 241 kbk, (?) pw, 542 kb, 18 rkm, 4 ckm, 2 moździerze, 4 biedki, 6 kuchni, 3 samochody osobowe. W związku z małą siłą ognia i niewielką mobilnością Brygada przeznaczona była do służby wartowniczej i osłonowej w głębi obszaru operacyjnego. 20.11.1938 r. podzielono szwadrony kawalerii na trzy grupy: szwadrony typ I i typ II, do którego należało szesnaście szwadronów (dowódca z pocztem, dwa plutony liniowe, drużyna ckm, patrol telefoniczny, drużyna gospodarcza, 2 oficerów, 11 podoficerów, 72 szeregowych, 73 kbk, 2 rkm, 2 ckm, 76 szabli, 83 konie) i typ III Nowe Święciany (dowódca z pocztem, dwa plutony liniowe, drużyna ckm, patrol telefoniczny, drużyna gospodarcza, 3 oficerów, 11 podoficerów, 78 szeregowych, 75 kbk, 2 rkm, 2 ckm, 76 szabli, 87 koni). Odmienną liczebność posiadał Szwadron Kawalerii Bystrzyce (2 oficerów, 9 podoficerów, 72 żołnierzy). Zreorganizowano również Dywizjon Kawalerii Niewirków, który posiadał w swym składzie dowództwo, drużynę dowódcy, szwadron liniowy, szwadron młodych koni, drużynę łączności i podkwatermistrzostwo (8 oficerów, 30 podoficerów, 185 szeregowych, 164 konie, 192 kbk, 2 rkm, 2 ckm, 193 szable).



W zakresie uzbrojenia, w 1938 r. planowano wymianę ckm oraz rkm w kompaniach saperów, otrzymano natomiast dodatkowe kb i kbk wz. 1898, większą ilość rkm wz. 28, lkm wz. 08/15, ckm wz. 08, a dla Batalionu Specjalnego Sarny: moździerze wz. 16 JD, armaty 76,2 mm wz. 02 z wyposażeniem dla czterech plutonów artylerii piechoty (forteczne), armaty ppanc wz. 36, a dla Dziśnieńskiej Półbrygady Obrony Narodowej kb i kbk wz. 16, kbk wz. 1891/98/25, lkm wz. 08/15, ckm wz. 08. Wymieniono moździerze wz. 18 na nowsze wz. 28/31. W związku z opóźnieniami w realizacji planu KSUS, szczególnie w zakresie ukompletowania oddziałów w nowe uzbrojenie i środki techniczne, rozpoczęto doraźne działania mające na celu wzmocnienie siły pododdziałów. Plutony armat ppanc w batalionach (po 2-3 armaty ppanc) miały być później rozwinięte w kompanie ppanc. Szybkim zwiększeniem możliwości przeciwpancernych jednostek miały być plutony specjalne w złożone z drużyny przeciwpancernej, drużyny zwiadu i drużyny saperów. Bataliony i szwadrony miały posiadać również kb ppanc wz. 35.



W tym okresie zdecydowano wydłużyć linię graniczną, którą miał osłaniać KOP, o część granicy południowej, chronionej do tej pory przez Straż Graniczną. Utworzono w tym celu do 26.12.1938 r. Pułk KOP Karpaty w Stryju, w składzie: dowództwo, kompania szkolna, trzy Bataliony Graniczne Skole, Dolina, Worochta. Bataliony miały pluton łączności, pluton pionierów, trzy kompanie graniczne, kompanię odwodową i kompanię ckm każdy (łącznie pułk liczył 45 oficerów, 121 podoficerów, 855 szeregowych, 18 pracowników, (?) koni, (?) pw, 908 kb, 44 rkm, 24 ckm, 8-9 moździerzy, 8 armat ppanc).



Pod koniec 1938 r. zamierzano przezbroić całkowicie KOP w ckm wz. 30 (387 szt. w piechocie, 42 szt. w kawalerii, 106 szt. w Batalionie Specjalnym Sarny), ale do wojny tylko niektóre bataliony otrzymały tę broń. W ciągu całego 1938 r., wobec nadwyżki armat ppanc wyprodukowanych dla wojska, KOP przydzielono kolejną ich partię (łącznie wskazuje się, że w momencie wybuchu wojny posiadało dziesięć batalionów KOP rozmieszczonych na granicy południowej).



W ostatnich dniach 1938 r. KOP liczył zatem trzy dowództwa brygad (Grodno, Polesie, Podole), osiem dowództw pułków (Wilno, Głębokie, Wilejka, Wołożyn, Snów, Sarny, Zdołbunów, Karpaty), dwadzieścia siedem batalionów granicznych, sześć batalionów odwodowych, batalion specjalny (Sarny), dziewiętnaście szwadronów kawalerii, dyon kawalerii (Niewirków), dywizjon artylerii lekkiej (Czortków), dwie baterie artylerii lekkiej (Kleck, Osowiec), sześć kompanii saperów (Wilejka, Hoszcza, Stolin, Stołpce, Grodno, Czortków). Ponadto w ramach KOP funkcjonowała Centralna Szkoła Podoficerska w Osowcu i służby. Stan liczebny formacji wynosił około 29900 ludzi. Granica odpowiedzialności KOP rozciągała się od styku granic Polski, Litwy i Niemiec w Prusach Wschodnich na północy poprzez linię graniczną z Litwą, Łotwą, Związkiem Radzieckim, i Rumunią.



Rok 1938 był ostatnim, w czasie którego Korpus istniał i działał według pokojowej organizacji. Dalsza jego rozbudowa nastąpiła już w 1939 r. i była konsekwencją realizacji przygotowań obronnych Polski. Ten etap rozbudowy KOP po części wymuszony był również niekorzystną, z punktu widzenia możliwości obronnych, zmianą układu sił na granicy południowej RP (przyłączenie Rusi Zakarpackiej do Węgier, powstanie marionetkowej Słowacji, aneksja Czech). Zdecydowano się na przekazanie Straży Granicznej odcinka granicy z Prusami, co skutkowało rozwiązaniem Batalionu Odwodowego Suwałki. Z kolei Pułk KOP Karpaty przejął, wiosną 1939 r., od Straży Granicznej odcinek granicy polsko-rumuńskiej i polsko-słowackiej do Wisłoki.



W konsekwencji tych działań, w marcu 1939 r. skład KOP był następujący:

Dowództwo KOP (Warszawa)

Centralna Szkoła Podoficerska KOP (Osowiec) z Baterią Artylerii Osowiec

Brygada KOP Grodno: Batalion Graniczny Sejny, Batalion Graniczny Orany, Szwadron Kawalerii Olkienniki, Kompania Saperów Grodno

Pułk KOP Wilno: Batalion Graniczny Troki, Batalion Graniczny Niemenczyn, Batalion Graniczny Nowe Święciany, Szwadron Kawalerii Nowe Święciany

Pułk KOP Głębokie: Batalion Graniczny Słobódka, Batalion Graniczny Łużki, Batalion Graniczny Podświle, Batalion Odwodowy Berezwecz, Szwadron Kawalerii Druja, Szwadron Kawalerii Łużki, Szwadron Kawalerii Podświle, Dziśnieńska Brygada ON, Stacja Gołębi Pocztowych Postawy

Pułk KOP Wilejka: Batalion Graniczny Budsław, Batalion Graniczny Krasne, Batalion Odwodowy Wilejka, Szwadron Kawalerii Budsław, Szwadron Kawalerii Krasne, Kompania Saperów Wilejka, Stacja Gołębi Pocztowych Smorgonie

Pułk KOP Wołożyn: Batalion Graniczny Iweniec, Batalion Odwodowy Wołożyn, Szwadron Kawalerii Iweniec, Stacja Gołębi Pocztowych Bogdanów

Pułk KOP Snów: Batalion Graniczny Stołpce, Batalion Graniczny Kleck, Batalion Odwodowy Snów, Szwadron Kawalerii Stołpce, Szwadron Kawalerii Kleck, Kompania Saperów Stołpce, Bateria Artylerii Kleck, Stacja Gołębi Pocztowych Baranowicze

Brygada KOP Polesie: Batalion Graniczny Ludwikowo, Batalion Graniczny Sienkiewicze Batalion Graniczny Dawigródek, Szwadron Kawalerii Hancewicze, Kompania Saperów Stolin

Pułk KOP Sarny: Batalion Graniczny Rokitno, Batalion Graniczny Bereźne, Szwadron Kawalerii Rokitno, Szwadron Kawalerii Żurno, Szwadron Kawalerii Bystrzyce, Batalion Specjalny Sarny, Stacja Gołębi Pocztowych Sarny

Pułk KOP Zdołbunów: Batalion Graniczny Hoszcza, Batalion Graniczny Derdekały, Batalion Graniczny Ostróg, Batalion Odwodowy Żytyń, Szwadron Kawalerii Mizocz, Szwadron Kawalerii Derdekały, Kompania Saperów Hoszcza

Brygada KOP Podole: Batalion Graniczny Skałat, Batalion Graniczny Kopyczyńce, Batalion Graniczny Borszczów, Batalion Odwodowy Czortków, Szwadron Kawalerii Hnillice Wlk., Szwadron Kawalerii Czortków, Szwadron Kawalerii Zaleszczyki, Kompania Saperów Czortków, Dywizjon Artylerii Czortków, Stacja Gołębi Pocztowych Buczacz

Pułk KOP Karpaty: Batalion Graniczny Skole, Batalion Graniczny Dolina, Batalion Graniczny Worochta

Dywizjon Żandarmerii (Warszawa)

Pluton Radiotelegraficzny (Warszawa)

Kierownictwa Rejonów Intendentury: Grodno (nr 1), Wilejka (nr 2), Łachwa (nr 3), Czortków (nr 4)

Szefostwa Rejonów Służby Weterynaryjnej: Północny, Środkowy, Południowy

Inspektoraty Kawalerii: Północny, Środkowy, Południowy

Szefostwo Wywiadu KOP (Warszawa): ekspozytura O/II nr 1 Wilno (placówki wywiadowcze Grodno, Wilno, Głębokie, Mołodeczno, Stołpce, Łuniniec), ekspozytura O/II nr 5 Lwów (placówki wywiadowcze Sarny, Równe, Czortków, Tarnopol, Stryj)

Rejony PW i WF: Wilno (nr 96), Nowogródek (nr 97), Polesie (nr 47), Wołyń (nr 44), Podole (nr 46)



Od wiosny 1939 r. funkcjonowanie i rozwój KOP oparte były z jednej strony o wytyczne w zakresie ochrony granic w dotychczasowej formie, z drugiej o zadania w ramach przygotowań mobilizacyjnych i wojennych. W marcu 1939 r. Pułk KOP Karpaty przejął ochronę powstałej po rozpadzie Czechosłowacji odcinek nowej granicy polsko-węgierskiej. Dalsze zmiany nastąpiły w jednostkach fortecznych KOP. Od 20.03.1939 r. formowano również czwartą kompanię w Batalionie Specjalnym Sarny a na bazie tego batalionu utworzono Batalion Specjalny Małyńsk (w składzie dowódca z pocztem, pluton gospodarczy, pluton łączności, kompania Tynne). Batalion Małyńsk miał być następnie rozbudowany jesienią 1939 r. o kolejne trzy kompanie (Polany, Jarynówka, Płoteczno). Warto wskazać, że kompanie forteczne obu batalionów miały w istocie siłę batalionów a oba bataliony dorównywały liczebnością pułkom. W planie obronnym Wschód Batalion Sarny (nr XI) miał obsadzać pododcinek Czudel, a Batalion Małyńsk (nr XII) pododcinek Bereźne – w pasie umocnień Polesia.



W trakcie mobilizacji niejawnej, rozpoczętej 23.03.1939 r., wzmocniono niektóre bataliony, szwadrony i kompanie saperów KOP. Zmobilizowano Bataliony Odwodowe Berezwecz, Żytyń, Snów, Szwadrony Kawalerii Druja, Łużki, Podświle, Budsław, Hancewicze, Rokitno, Żurno, Mizocz a sformowany dodatkowo (z nadwyżek) batalion w Pułku KOP Snów otrzymał nazwę Batalion Odwodowy Snów II (Istniejący batalion oznaczono Snów I). Bataliony dysponowały pełnym uzbrojeniem (27 rkm, 12 ckm, 9 granatników (?), 2 moździerze, 2-3 armaty ppanc). Wzmocniono i zmobilizowano Kompanie Saperów Wilejka, Stołpce, Stolin, Hoszcza oraz pluton z kompanii saperów Czortków.



Wymienione osiem szwadronów kawalerii weszło w skład sformowanego 23.03.1939 r. w rej. Wielunia Ćwiczebnego Pułku Kawalerii KOP, złożonego z sześciu szwadronów liniowych i czteroplutonowego szwadronu ckm, plutonu pionierów (z Kompanii Saperów Czortków), drużyny łączności i plutonu ppanc (dwa działony z Batalionów Odwodowych Wilejka i Czortków). Pułk rozlokowano w rej. Wielunia i podporządkowano, jako 1. Pułk Kawalerii KOP, dowódcy IV. Okręgu Korpusu w Łodzi (miał 16 ckm wz. 08, 6 armat ppanc). W związku z narastaniem zagrożenia na granicy południowej, zostały tam skierowane 26.03.1939 r. Bataliony Odwodowe Berezwecz, Żytyń, Snów I, Snów II, a nad granicę zachodnią (Wielkopolska, Pomorze, Łódzkie, Mazowsze) wysłano cztery kompanie saperów (Wilejka, Stolin, Hoszcza, Stołpce). Postawiono na stopie wojennej również dwa kolejne Bataliony Odwodowe Wilejka, Wołożyn, które, tak jak wcześniej zmobilizowane cztery bataliony planowano przesunąć nad południową granicę w rej. Żywiec-Chabówka-Nowy Sącz.



Do 1.04.1939 r. dokonano kolejnych zmian w służbach KOP, m.in. utworzono placówkę wywiadowczą Sanok. przeniesioną następnie do Jasła. W kwietniu 1939 r. wysłano również nad granicę południową (rej. Żywca) zmobilizowane dwa bataliony odwodowe (Wilejka, Wołożyn), a w czerwcu 1939 r. przeformowano Baterię na Dywizjon Artylerii Osowiec. 10.05.1939 r. KOP liczył 907 oficerów, 3465 podoficerów i 25372 szeregowych. W tym okresie otrzymano kolejne moździerze wz. 28 dla istniejących i nowo utworzonych batalionów.



W obowiązującym od 15.05.1939 r. planie mobilizacyjnym W1 (lub wg innych opracowań W2) Korpus Ochrony Pogranicza miał zmobilizować m.in. pułki piechoty dla 33. i 38. Dywizji Piechoty Rez., 207. Pułk Piechoty Rez. dla 35. Dywizji Piechoty Rez., 163. Pułk Piechoty Rez. dla 36. Dywizji Piechoty Rez., samodzielny 3. Pułk Piechoty KOP, kilka mniejszych pododdziałów oraz odtworzyć część sił dla ochrony granicy wschodniej (żołnierze rezerwy). Plan W1 uwzględniał koncepcję skierowania całości posiadanych sił przeciwko jednemu z napastników (w tym przypadku Niemcom). Zgodnie z powyższym podzielono wschodni obszar nadgraniczny na pięć stref mobilizacyjnych. Niezależnie od bieżących przygotowań mobilizacyjnych planowano do kwietnia 1940 r. uwzględnić utworzenie z Korpusu dwóch kolejnych Dywizji Piechoty Rez. (przypuszczalnie dostałyby one również 163. i 207. Pułki Piechoty Rez.). W konsekwencji głównym zadaniem mobilizacyjnym KOP stało się tworzenie nowych jednostek rezerwowych (do wybuchu wojny zmobilizowano łącznie m.in. trzydzieści siedem batalionów piechoty, batalion forteczny, pułk i sześć szwadronów kawalerii, siedem baterii artylerii, nie licząc jednostek odtworzonych). Warto jednak zauważyć, że plan mobilizacyjny W1 obowiązywał niezależnie od planów operacyjnych, nie jest zatem jasne jakie jednostki rezerwowe i odtwarzane mobilizowałby KOP przypadku konfliktu z ZSRR.



W sierpniu 1939 r. sformowano Batalion Specjalny Osowiec (dowództwo, cztery kompanie ckm, pluton artylerii pozycyjnej nr 38 (?), który w niepełnym składzie (bez jednej kompanii ckm) 21.08.1939 r. objął odcinek obrony w rej. Osowca i wszedł w skład SGO Narew (batalion liczył 22 oficerów, ok. 470 podoficerów i szeregowych, ok. 75 ckm, 15 rkm, 6 kb ppanc).



Cały czas przez ostatnie miesiące przed wojną dostarczano KOP dodatkowe uzbrojenie i wyposażenie. Faktyczne uzbrojenie batalionów granicznych KOP obejmowało po 27 rkm, 12 ckm, 9 granatniki (?), 2 moździerze, 2 armaty ppanc oraz 9 kb ppanc (?), natomiast szwadronów kawalerii po 2 rkm i 2 ckm.



W lipcu 1939 r. przemianowano Pułk KOP Karpaty na 1. Pułk KOP Karpaty, ponieważ w celu dalszego wzmocnienia sił na granicy ze Słowacją 26.07.1939 r. utworzono 2. Pułk KOP Karpaty, w składzie dwóch nowych Batalionów Granicznych Komańcza i Dukla. 1. Pułk KOP Karpaty zmniejszył się przez to do dwóch batalionów Skole i Delatyń (ten ostatni to zreorganizowany batalion Dolina), siły Batalionu Granicznego Worochta wcielono do pozostałych baonów. W związku z decyzją o uzupełnieniu sił Marynarki Wojennej na Wybrzeżu, KOP zmobilizował kompanię odwodową i kompanię ckm z Batalionu Granicznego Sienkiewicze, które wraz z kompanią odwodową Batalionu Specjalnego Sarny utworzyły na Helu Batalion KOP Hel (nazywany również IV. Batalionem KOP lub IV. Batalionem 7. Pułku Piechoty. Batalion znacznie rozbudowano (faktycznie do rozmiaru dwubatalionowego pułku – w składzie cztery kompanie strzeleckie, kompania ckm, w sierpniu liczył 28 oficerów, 1169 podoficerów i żołnierzy, 33 rkm, 29 ckm, 6 nkm, 9 granatników, 2 moździerze, 6 armat ppanc, 4 armaty 75 mm), podporządkowano mu pluton Straży Granicznej Hel oraz 41, 42. Baterie Artylerii Nadbrzeżnej. Z innych zmian warto odnotować z kolei objęcie przez Straż Graniczną odcinka granicy polsko–łotewskiej, dotychczas ochranianego przez Batalion Graniczny Słobódka, który przesunięto Augustowa wraz z baterią artylerii Kleck.



W połowie sierpnia 1939 r. skład KOP był następujący:

Dowództwo KOP (Warszawa)

Centralna Szkoła Podoficerska KOP (Osowiec) z Dywizjonem Artylerii Osowiec

Brygada KOP Grodno: Batalion Graniczny Sejny, Batalion Graniczny Orany, Szwadron Kawalerii Olkienniki, Kompania Saperów Grodno, Posterunek Meteo

Pułk KOP Wilno: Batalion Graniczny Troki, Batalion Graniczny Niemenczyn, Batalion Graniczny Nowe Święciany, Szwadron Kawalerii Nowe Święciany

Pułk KOP Głębokie: Batalion Graniczny Słobódka, Batalion Graniczny Łużki, Batalion Graniczny Podświle, Batalion Odwodowy Berezwecz, Szwadron Kawalerii Druja, Szwadron Kawalerii Łużki, Szwadron Kawalerii Podświle, Dziśnieńska Półbrygada ON, Stacja Gołębi Pocztowych Postawy, Posterunek Meteo

Pułk KOP Wilejka: Batalion Graniczny Budsław, Batalion Graniczny Krasne, Batalion Odwodowy Wilejka, Szwadron Kawalerii Budsław, Szwadron Kawalerii Krasne, Kompania Saperów Wilejka, Stacja Gołębi Pocztowych Smorgonie, Posterunek Meteo

Pułk KOP Wołożyn: Batalion Graniczny Iweniec, Batalion Odwodowy Wołożyn, Szwadron Kawalerii Iweniec, Stacja Gołębi Pocztowych Bogdanów

Pułk KOP Snów: Batalion Graniczny Stołpce, Batalion Graniczny Kleck, Batalion Odwodowy Snów, Szwadron Kawalerii Stołpce, Szwadron Kawalerii Kleck, Kompania Saperów Stołpce, Bateria Artylerii Kleck, Stacja Gołębi Pocztowych Baranowicze

Brygada KOP Polesie: Batalion Graniczny Ludwikowo, Batalion Graniczny Sienkiewicze Batalion Graniczny Dawigródek, Szwadron Kawalerii Hancewicze, Kompania Saperów Stolin, Posterunek Meteo

Pułk KOP Sarny: Batalion Graniczny Rokitno, Batalion Graniczny Bereźne, Szwadron Kawalerii Rokitno, Szwadron Kawalerii Żurno, Szwadron Kawalerii Bystrzyce, Batalion Specjalny Sarny, Batalion Specjalny Małyńsk, Stacja Gołębi Pocztowych Sarny

Pułk KOP Zdołbunów: Batalion Graniczny Hoszcza, Batalion Graniczny Derdekały, Batalion Graniczny Ostróg, Batalion Odwodowy Żytyń, Szwadron Kawalerii Mizocz, Szwadron Kawalerii Derdekały, Dywizjon Kawalerii Niewirków, Kompania Saperów Hoszcza, Posterunek Meteo

Brygada KOP Podole: Batalion Graniczny Skałat, Batalion Graniczny Kopyczyńce, Batalion Graniczny Borszczów, Batalion Odwodowy Czortków, Szwadron Kawalerii Hnillice Wlk., Szwadron Kawalerii Czortków, Szwadron Kawalerii Zaleszczyki, Kompania Saperów Czortków, Dywizjon Artylerii Czortków, Stacja Gołębi Pocztowych Buczacz

1. Pułk KOP Karpaty: Batalion Graniczny Skole, Batalion Graniczny Delatyń

2. Pułk KOP Karpaty: Batalion Graniczny Komańcza, Batalion Graniczny Dukla

Batalion Specjalny Osowiec

Batalion KOP Hel

Dywizjon Żandarmerii (Warszawa)

Pluton Radiotelegraficzny (Warszawa)

Kierownictwa Rejonów Intendentury: Grodno (nr 1), Wilejka (nr 2), Łachwa (nr 3), Czortków (nr 4)

Szefostwo Wywiadu KOP (Warszawa): ekspozytura O/II nr 1 Wilno (placówki wywiadowcze Grodno, Wilno, Głębokie, Mołodeczno, Stołpce, Łuniniec), ekspozytura O/II nr 5 Lwów (placówki wywiadowcze Sarny, Równe, Czortków, Tarnopol, Stryj, Jasło)

Rejony PW i WF: Wilno (nr 96), Nowogródek (nr 97), Polesie (nr 47), Wołyń (nr 44), Podole (nr 46)

Rejony Intendentury: Grodno (nr 1), Wilejka (nr 2), Łachwa (nr 3), Czortków (nr 4)

Inspektorat Kawalerii: Północy, Środkowy, Południowy

Rejony Weterynarii: Północny, Środkowy, Południowy



Bataliony odwodowe Berezwecz, Żytyń, Snów I, Snów II, Wołożyn, Wilejka, znajdowały się w rej. Żywiec-Chabówka, szwadrony kawalerii Druja, Łużki, Podświle, Budsław, Hancewicze, Rokitno, Żurno, Mizocz w rej. Wielunia, kompanie saperów Wilejka, Stołpce, Stolin, Hoszcza oraz pluton z kompanii saperów Czortków na zachodzie Polski, Batalion Hel na Helu, natomiast Batalion Graniczny Słobódka wraz z baterią artylerii Kleck w rej. Augustowa.



W związku z utworzeniem Armii Karpaty (11.07.1939 r.) i wzmocnieniem południowego skrzydła ugrupowania MSWojsk. utworzyło trzy Dowództwa Pododcinków: Sucha, Nowy Sącz i Sanok, które 25.08.1939 r. zostały wcielone w skład KOP oraz dowództwo odcinka Jasło, które 30.08.1939 r. stało się dowództwem Grupy Operacyjnej. Na bazie dowództw pododcników utworzono natomiast 1. Brygadę Górską, 2. Brygadę Górską i 3. Brygadę Górską. W skład 1. Brygady Górskiej weszły bataliony Snów I, Snów II, Berezwecz, Wilejka, Wołożyn, zgrupowane w 1. i 2. Pułku KOP, 2. Brygada Górska miała Batalion Żytyń, natomiast 3. Brygada Górska 2. Pułk KOP Karpaty.



W sierpniu 1939 r. w uzbrojeniu KOP znajdowało się m.in. 15400 kbk wz. 1898, 21500 kbk wz. 1898, ok. 1300 rkm wz. 28, 80 lkm wz. 08/15, ok. 100 ckm wz. 30, 540 ckm wz. 08, 78 moździerzy wz. 28/31, 24 armaty ppanc wz. 36, 30 armat wz. 1897.



23.08.1939 r. została zarządzona mobilizacja powszechna jednostek wszystkich kolorów w zachodnich DOK, natomiast spowodowała rozpoczęcie mobilizacji przez KOP pododdziałów 33. Dywizji Piechoty Rez., 24.08.1939 r. Pułk KOP Głębokie zmobilizował 3. Pułk Piechoty KOP, natomiast 27.08.1939 r. rozpoczęto mobilizację części 36. Dywizji Piechoty Rez. Pozostała część tej dywizji wraz z 38. Dywizją Piechoty Rez. rozpoczęła mobilizację w dniu ogłoszenia jej części powszechnej, tj. 31.08.1939 r.



Łącznie KOP zmobilizował, zgodnie z planem W1, dla potrzeb wojsk operacyjnych następujące jednostki (w nawiasie jednostka mobilizująca):

Dowództwo Grupy Operacyjnej Jasło (Dowództwo Odcinka Jasło)

Dowództwo 33. Dywizji Piechoty Rez. (Dowództwo Brygady KOP Grodno)

Dowództwo 36. Dywizji Piechoty Rez. (Dowództwo Brygady KOP Podole)

Dowództwo 38. Dywizji Piechoty Rez. (Dowództwo Brygady KOP Polesie)

Dowództwo 1. Brygady Górskiej (Dowództwo Pododcinka Sucha),

Dowództwo 2. Brygady Górskiej (Dowództwo Pododcinka Nowy Sącz),

Dowództwo 3. Brygady Górskiej (Dowództwo Pododcinka Sanok)

Dowództwo 1. Pułku Piechoty KOP (Dowództwo Pułku KOP Snów)

I. Batalion 1. Pułku Piechoty KOP (Batalion Snów I)

II. Batalion 1. Pułku Piechoty KOP (Batalion Snów II)

Dowództwo 2. Pułku Piechoty KOP (Dowództwo Pułku KOP Wołożyn)

I. Batalion 2. Pułku Piechoty KOP (Batalion Berezwecz)

II. Batalion 2. Pułku Piechoty KOP (Batalion Wilejka)

Dowództwo 1. Pułku KOP Karpaty (Dowództwo Pułku KOP Karpaty)

I. Batalion 1. Pułku KOP Karpaty (Batalion Skole)

II. Batalion 1. Pułku KOP Karpaty (Batalion Delatyń)

Dowództwo 2. Pułku KOP Karpaty (Dowództwo Pułku KOP Karpaty II)

I. Batalion 2. Pułku KOP Karpaty (Batalion Dukla)

II. Batalion 2. Pułku KOP Karpaty (Batalion Komańcza)

III. Batalion 2. Pułku KOP Karpaty (Batalion Żytyń)

Dowództwo 3. Pułku Piechoty KOP (Dowództwo Pułku KOP Głębokie)

I. Batalion 3. Pułku Piechoty KOP (Batalion Podświle)

II. Batalion 3. Pułku Piechoty KOP (Batalion Łużki)

III. Batalion 3. Pułku Piechoty KOP (Batalion Słobódka)

Dowództwo 96. Pułku Piechoty Rez. (Dowództwo Pułku KOP Baranowicze)

I. Batalion 96. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Nowe Stołpce)

II. Batalion 96. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Kleck)

III. Batalion 96. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Ludwikowo)

Dowództwo 97. Pułku Piechoty Rez. (Dowództwo Pułku KOP Sarny)

I. Batalion 97. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Dawigródek)

II. Batalion 97. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Rokitno)

III. Batalion 97. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Bereźne)

Dowództwo 98. Pułku Piechoty Rez. (Dowództwo Pułku KOP Równe)

I. Batalion 98. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Hoszcza)

II. Batalion 98. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Ostróg)

III. Batalion 98. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Derdekały)

Dowództwo i pododdziały pułkowe 133 Pułku Piechoty Rez. (Dowództwo Pułku KOP Wilno),

I. Batalion 133. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Nowe Święcany)

II. Batalion 133. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Niemenczyn)

III. Batalion 133. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Troki)

Dowództwo, I. Batalion i pododdziały pułkowe 134 Pułku Piechoty Rez. (Batalion Orany)

II. Batalion 134. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Sejny)

135. Pułk Piechoty Rez. (Centralna Szkoła Podoficerska KOP)

Dowództwo 163. Pułku Piechoty Rez. (Batalion KOP Czortków)

I, II. Bataliony 163. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Czortków)

III. Batalion 163. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Borszczów)

III. Batalion 165. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Kopyczyńce)

Dowództwo 207. Pułku Piechoty Rez. (Dowództwo Pułku KOP Wołożyn)

I. Batalion 207. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Budsław)

II. Batalion 207. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Krasne)

III. Batalion 207. Pułku Piechoty Rez. (Batalion Iweniec)

Batalion KOP Hel (Batalion Sienkiewicze, Batalion Specjalny Sarny)

3. Kompania 32. Batalionu Wartowniczego (Centralna Szkoła Podoficerska KOP),

1. Pułk Kawalerii KOP (Szwadrony Kawalerii Mizocz, Druja, Łużki, Podświle, Hancewicze, Budsław, Żurno, Rokitno)

Szwadron Kawalerii 11. Dywizji Piechoty (Szwadron Kawalerii Zaleszczyki)

Szwadron Kawalerii 12. Dywizji Piechoty (Szwadron Kawalerii Hnillice Wlk.)

Szwadron Kawalerii 33. Dywizji Piechoty Rez. (Szwadron Kawalerii Olkiennki)

Szwadron Kawalerii 35. Dywizji Piechoty Rez. (Szwadron Kawalerii Nowe Święciany)

Szwadron Kawalerii 36. Dywizji Piechoty Rez. (Szwadron Kawalerii Czortków)

Szwadron Kawalerii 38. Dywizji Piechoty Rez. (Szwadron Kawalerii Stołpce)

II. Dywizjon 32. Pułku Artylerii Lekkiej (Centralna Szkoła Podoficerska KOP)

I. Dywizjon 40. Pułku Artylerii Lekkiej (Dywizjon Artylerii Czortków)

Bateria Artylerii Kleck (-)

43. Batalion Saperów (Kompania Saperów Grodno)

Kompania Saperów Stołpce (-)

Kompania Saperów Wilejka (-)

Kompania Saperów Hoszcza (-)

Kompania Saperów Stolin (-)

Pluton Saperów Stołpce (-)

Pluton Saperów Czortków (-)

Szefostwo Fortyfikacji Osowiec (Centralna Szkoła Podoficerska KOP)

Dowództwo 35. Grupy Fortyfikacyjnej (Centralna Szkoła Podoficerska KOP)

Batalion Specjalny Osowiec (-)



Łącznie stanowiło to siedem dowództw związków operacyjnych i taktycznych, trzydzieści siedem batalionów piechoty, kompanię wartowniczą, pułk i sześć szwadronów kawalerii, siedem baterii artylerii, batalion forteczny, batalion saperów, cztery kompanie saperów, dwa plutony saperów.



Zgodnie z planem mobilizacyjnym pozostałe jednostki KOP, w tym część odtworzonych, miały pozostać do osłony granicy z ZSRR, Litwą, Łotwą i Rumunią:

Dowództwo KOP (Warszawa)

Pułk KOP Wilno: Batalion Graniczny Nowe Święciany, Batalion Graniczny Niemenczyn, Batalion Graniczny Troki, Batalion Graniczny Orany

Pułk KOP Głębokie: Batalion Graniczny Podświle, Batalion Graniczny Łużki, Stacja Gołębi Pocztowych Postawy, Dziśnieńska Pólbrygada Obrony Narodowej: Batalion ON Postawy, Batalion ON Brasław

Pułk KOP Wilejka: Batalion Graniczny Iweniec, Batalion Graniczny Krasne, Batalion Graniczny Budsław, Szwadron Kawalerii Krasne, Szwadron Kawalerii Iweniec, Stacje Gołębi Pocztowych Smorgonie, Bogdanów

Pułk KOP Baranowicze: Batalion Graniczny Stołpce, Batalion Graniczny Kleck, Stacja Gołębi Pocztowych Baranowicze

Brygada KOP Polesie: Batalion Graniczny Dawigródek, Batalion Graniczny Sienkiewicze, Batalion Graniczny Ludwikowo

pułk KOP Sarny: Batalion Graniczny Bereźne, Batalion Graniczny Rokitno, Batalion Specjalny Sarny, Batalion Specjalny Małyńsk, Szwadron Kawalerii Bystrzyce, Stacja Gołębi Pocztowych Sarny,

Pułk KOP Równe: Batalion Graniczny Derdekały, Batalion Graniczny Hoszcza, Batalion Graniczny Ostróg, Szwadron Kawalerii Derdekały, Dywizjon Kawalerii Niewirków

Pułk KOP Czortków: Batalion Graniczny Borszczów, Batalion Graniczny Kopyczyńce, Batalion Graniczny Skałat, Kompania (?) Saperów Czortków, Stacja Gołębi Pocztowych Buczacz

Dywizjon Żandarmerii

Pluton Radiotelegraficzny (Warszawa)

Kierownictwa Rejonów Intendentury: Grodno, Wilejka, Łachwa, Czortków

Szefostwo Wywiadu KOP (Warszawa): ekspozytura O/II nr 1 Wilno (placówki wywiadowcze Grodno, Wilno, Głębokie, Mołodeczno, Stołpce, Łuniniec), ekspozytura O/II nr 5 Lwów (placówki wywiadowcze Sarny, Równe, Czortków, Tarnopol, Stryj, Jasło)

Rejony PW i WF: Wilno, Nowogródek, Polesie, Wołyń, Podole

Rejony Intendentury: Grodno (nr 1), Wilejka (nr 2), Łachwa (nr 3), Czortków (nr 4)

Inspektorat Kawalerii: Północy, Środkowy, Południowy

Rejony Weterynarii: Północny, Środkowy, Południowy



Zatem na granicy wschodniej pozostało dwadzieścia sześć batalionów (w tym dwa forteczne i dwa Obrony Narodowej) i pięć szwadronów kawalerii, praktycznie bez wsparcia artylerii i saperów. Duży wysiłek mobilizacyjny spowodował, że odtworzone pododdziały posiadały mniejsze od etatowych ilości uzbrojenia i wyposażenia, które zabrano dla pododdziałów nowo utworzonych, np. jednostki miały po kilkunastu doświadczonych podoficerów i żołnierzy w kompaniach, wzrósł też bardzo wyraźnie odsetek żołnierzy pochodzenia niepolskiego. Spowodowało to, że siły KOP pozostawione na wschodzie były już wyraźnie słabe i niewystarczające w stosunku do zadań ochrony granic (dotychczasowe zadania KOP na czas wojny pozostały nie zmienione).



30.08.1939 r. zredukowano Brygadę KOP Podole do etatu pułku, pod nazwą Pułk KOP Czortków. Dowództwo KOP przeszło rozkazem z 30.08.1939 r. na stopę wojenną, a z dniem 31.08.1939 r. dowództwo KOP objął gen. Wilhelm Orlik-Ruckemann.



Udział KOP w wojnie 1939 r. oraz bibliografia – w części trzeciej.



Opracował: Tomasz Kwasek [kwato]









Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1937



Traktat ryski z 18.03.1921 r. pomiędzy Polską a Rosją Radziecką, wytyczający granicę państwową, nie spowodował ustabilizowania sytuacji na obszarze przygranicznym, na którym istniał nadal pas sporny. Poza tym władze rosyjskie odrzucały, nawet ostatecznie ustalony 23.11.1923 r. i uznany przez Radę Ambasadorów, przebieg linii granicznej używając argumentu, że nie był on wytyczony zgodnie z zasadą samostanowienia narodów. W istocie linia graniczna przebiegała przez dwa terytoria etniczne (białoruskie i ukraińskie), pod względem geograficzno-wojskowym była również tworem sztucznym (nie opierała się o przeszkody naturalne, dzieliła Polesie). Władze radzieckie zaczęły wspierać i inspirować bandy terrorystyczne mniejszości narodowych w Polsce oraz wypady z terytorium ZSRR na wschodnie powiaty RP (np. w nocy 3-4.08.1924 r. uzbrojony oddział liczący około stu osób pod dowództwem oficera RKKA przekroczył granicę i zaatakował Stołpce w województwie nowogrodzkim. Miasto zostało opanowane przez napastników, splądrowano sklepy i domy, zniszczono posterunek policji oraz stację kolejową). Specyficzne warunki społeczno-polityczne na obszarach wschodnich Rzeczypospolitej spowodowały, iż żadna z działających tam w latach 1919-1924 formacji granicznych nie była w stanie zrealizować zadań ochrony granicy. Różnice w systemach polityczno-gospodarczych, konflikty narodowościowe, a także brak oficjalnych stosunków dwustronnych umacniały destabilizację na granicy. Powołanie jednolitej formacji do ochrony granicy wschodniej wymuszone było również szerzeniem się bandytyzmu na terenach Białorusi i Ukrainy (m.in. działania Ukraińskiej Organizacji Wojskowej), szczególnie w 1924 r. wzrosła również liczba napadów z terytorium ZSRR i Litwy (formalnie granica polsko-litewska nie została uznana przez rząd litewski, który określał ją jako linię demarkacyjną, choć została zaakceptowana przez Ligę Narodów 3.02.1923 r.). Przejęcie ochrony granicy przez Policję Graniczną (wcześniej granica wschodnia chroniona była m.in. przez formacje wojska i Straż Graniczną) w okresie od 1.07.1923 r. do 31.10.1923 r., nie polepszyło sytuacji, bowiem nie miała ona odpowiednich środków do skutecznego przeciwdziałania przestępczości granicznej i dywersji w rejonach przygranicznych.

Decyzję o utworzeniu specjalnej formacji ochrony i obrony granicy wschodniej podjęto podczas specjalnego posiedzenia Rady Ministrów z udziałem Prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego w dniach 21-22.08.1924 r. Uchwałą Połączonego Komitetu Rady Ministrów zdecydowano o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza, który miał przejąć od Policji Granicznej zabezpieczenie granicy wschodniej (z ZSRR, Litwą i Łotwą) i terenów przygranicznych pod względem bezpieczeństwa publicznego, skarbowo-celnym i wojskowym. Do jego zadań miało należeć strzeżenie nienaruszalności znaków i urządzeń granicznych, niedopuszczenie do nielegalnego przewozu i przerzutu towarów przez granicę oraz do nielegalnych przekroczeń granicy, zwalczanie przemytu i wykroczeń skarbowych oraz wykroczeń w zakresie przepisów o granicach państwa, współdziałanie z organami wojska w dziedzinie obrony państwa. KOP miał składać się z jednostek o pełnych stanach etatowych. Żołnierze mieli być byli specjalnie dobierani i pochodzić głównie z województw zachodnich. Przed wcieleniem do KOP odbywali przeszkolenie w jednostkach liniowych. Do KOP wysyłano też wszystkich żołnierzy służby czynnej narodowości niemieckiej.

Korpus Ochrony Pogranicza utworzono rozkazem MSWojsk gen. dyw. Władysława Sikorskiego z 12 września 1924 r. a jego struktura została ustalona instrukcją Sztabu Generalnego z 17 września 1924 r. Wg etatu KOP, jako odrębna część sił zbrojnych, miał liczyć 904 oficerów, 6263 podoficerów zawodowych oraz 20520 podoficerów i szeregowców służby zasadniczej. KOP miał podlegać dwóm resortom. MSWojsk. pod względem personalnym, organizacyjnym, operacyjnym i wyszkolenia oraz MSW pod względem ochrony granicy, bezpieczeństwa w pasie granicznym oraz budżetu (od połowy 1938 r. w sprawach wywiadu oraz przygotowań do zadań wojennych KOP podlegał również GISZ). Pierwszym dowódcą KOP został 15.09.1924 r. gen. bryg. Henryk Odrowąż-Minkiewicz.

Ustalona wówczas docelowa struktura KOP przedstawiała się następująco: dowództwo Korpusu Ochrony Pogranicza (ze sztabem, referatami: wywiadowczym, intendentury, uzbrojenia, łączności, saperów, zdrowia, weterynarii, sprawiedliwości, łącznie 24 oficerów, 13 podoficerów, 40 szeregowych), dowództwa pięciu brygad (dowódca ze sztabem i służbami intendentury, uzbrojenia i łączności, 8 oficerów, 5 podoficerów, 9 szeregowych, 9 koni, 2 pw, 5 kbk, 17 kb, 2 szable, 1 samochód osobowy) ze zmienną ilością oddziałów podporządkowanych (łącznie planowano trzydzieści batalionów ochrony pogranicza i trzydzieści szwadronów kawalerii). Podstawowymi jednostkami Korpusu miały być bataliony ochrony pogranicza (dowódca z drużyną, cztery kompanie po trzy plutony oraz pluton ckm i pluton łączności, 25 oficerów, 200 podoficerów, 603 szeregowych, 57 koni, 16 psów, 2 pw, 439 kb, 280 kbk, 48 garłaczy, 48 rkm, 2 ckm, 15 wozów, 6 biedek, 4 kuchnie, 1 motocykl, 7 rowerów) oraz szwadron kawalerii: dowódca z pocztem i taborem, cztery plutony liniowe po dwie sekcje liniowe (3 oficerów, 19 podoficerów, 65 szeregowych, 81 koni, 82 szable, 7 pw, 77 kbk, 2 wozy, 1 kuchnia). Zadaniami związanymi z wyszkoleniem kadry zajmować się miały szkoły podoficerów zawodowych piechoty, podoficerów zawodowych kawalerii, tresury psów służbowych oraz kompanie szkolne podoficerów służby czynnej. W ramach KOP utworzyć miano także dywizjon żandarmerii oraz szefostwo wywiadu (początkowo tylko oficerowie wywiadu przy dowództwach batalionów, od 3.02.1925 r. Samodzielny Referat Wywiadowczy Dowództwa KOP). Łącznie etat KOP ustalono na 27 687 żołnierzy, w tym 904 oficerów, 6823 podoficerów i 20 520 szeregowych. Zgodnie z przyjętym wówczas planem organizacja formacji miała przebiegać w trzech etapach - w pierwszym (do 1.11.1924 r.) planowano sformowanie trzech dowództw brygad, dziesięciu batalionów i dziesięciu szwadronów, w drugim (do 1.03.1925 r.) kolejne dowództwo brygady, dziesięć batalionów i tyle samo szwadronów a w trzecim, (do 11.03.1926 r.) ostatnie dowództwo brygady, i po dziesięć batalionów i szwadronów.

Do końca 1924 r. utworzono trzy brygady KOP obsadzające granicę polsko-rosyjską na Wołyniu i Białorusi, które rozpoczęły obsadzanie granicy od 27.10.1924 r. do 11.11.1924 r. Były to: 1. Brygada KOP ze sztabem w Zdołbunowie (2. Batalion Graniczny Bereźne, 3. Batalion Graniczny Hoszcza, 4. Batalion Graniczny Derdekały, 3. Szwadron Kawalerii Derdekały, 4. Szwadron Kawalerii Niewirków, 5. Szwadron Kawalerii Żurno); 2. Brygada KOP ze sztabem w Baranowiczach (6. Batalion Graniczny Iweniec, 8. Batalion Graniczny Stołpce, 9. Batalion Graniczny Kleck, 2. Szwadron Kawalerii Iweniec, 9. Szwadron Kawalerii Stołpce, 10. Szwadron Kawalerii Radziwiłłmonty) oraz 3. Brygada KOP ze sztabem w Wilejce (1. Batalion Graniczny Budsław, 5. Batalion Graniczny Łużki, 7. Batalion Graniczny Podświle, 10. Batalion Graniczny Krasne, 1. Szwadron Kawalerii Budsław, 6. Szwadron Kawalerii Łużki, 7. Szwadron Kawalerii Podświle, 8. Szwadron Kawalerii Krasne). Jednostki KOP (przede wszystkim bataliony) ugrupowano w trzy rzuty. Pierwszy, najbliższy granicy, stanowiły strażnice (drużyny po 18 żołnierzy), drugi rzut to plutony odwodowe kompanii a trzeci to odwód batalionu, złożony z plutonu 2 ckm. Odwodami brygady miały być zarówno bataliony jak i szwadrony kawalerii.

Rozpoczęto również formowanie 11. Batalionu Granicznego i 11. Szwadronu Kawalerii, ostatecznie podporządkowanych w styczniu 1925 r. 1. Brygadzie KOP. Kolejno, rozkazem MSWojsk z 16 lutego 1925 r., powstały dwie kolejne brygady KOP (z terminem gotowości 12 marca 1925 r.) ochraniające Małopolskę Wschodnią i Polesie: 4. Brygada KOP ze sztabem w Czortkowie (12. Batalion Graniczny Skałat, 13. Batalion Graniczny Kopyczyńce, 14. Batalion Graniczny Borszczów, 12. Szwadron Kawalerii Koszlaki, 13. Szwadron Kawalerii Czortków, 14. Szwadron Kawalerii Wasylkowice) oraz 5. Brygada KOP ze sztabem w Łachwie (15. Batalion Graniczny Ludwikowo, 16. Batalion Graniczny Sienkiewicze, 17. Batalion Graniczny Dawigródek, 18. Batalion Graniczny Rokitno, 15. Szwadron Kawalerii Nowosiółki, 16. Szwadron Kawalerii Lenin, 17. Szwadron Kawalerii Rokitno). Planowano również utworzenie dalszych ośmiu batalionów i od ośmiu do szesnastu szwadronów, w celu polepszenia manewrowości sił Korpusu. Ostatecznie, z uwagi na koszt, zaniechano tworzenia nowych szwadronów kawalerii. W związku z tym kolejne, nowo utworzone 19. Batalion Odwodowy, 20. Batalion Odwodowy oraz 18. Szwadron Kawalerii Druja, 19. Szwadron Kawalerii Olkienniki i 20. Szwadron Kawalerii Nowe Święciany, stanowiące do lutego 1926 r. odwód istniejących brygad od 15.03.1926 r. weszły w skład 6. Brygady KOP rozmieszczonej nad granicą polsko-litewską i polsko-łotewską, ze sztabem w Wilnie. Utworzono również 21. Batalion Graniczny Niemenczyn, 22. Batalion Graniczny Nowe Troki, 23. Batalion Graniczny Druskienniki i 24. Batalion Graniczny Sejny, natomiast zaniechano planów utworzenia nowych szwadronów kawalerii. Zorganizowano również Szkołę Podoficerów Zawodowych Piechoty (komendant z drużyną, kompania szkolna z dwoma plutonami, 4 oficerów, 17 podoficerów, 18 szeregowców, 96 elewów, 5 koni, 4 pw, 37 kbk, 126 kb, 8 rkm, 2 ckm, 1 armata piechoty, 1 moździerz, 3 szable, 3 wozy, 1 rower) i Szkołę Podoficerów Zawodowych Kawalerii w Ostrogu (komendant z drużyną, szwadron szkolny z dwoma plutonami, drużyną ckm, oddziałem luzaków i kursem podkuwaczy, 5 oficerów, 27 podoficerów, 60 szeregowych, 72 elewów, 90 koni, 17 pw, 118 kbk, 4 kb, 4 rkm, 2 ckm, 69 szabli, 24 lance, 3 wozy, 2 taczanki, 1 kuchnia), brygadowe szkoły podoficerów oraz utworzono w brygadach i batalionach etaty oficerów wywiadowczych i kapelanów. Łącznie KOP miał w połowie 1926 r. dwadzieścia cztery bataliony piechoty i dwadzieścia szwadronów kawalerii. W planach operacyjnych wojny przeciwko Rosji (do 1926 r.) KOP miał stanowić osłonę mobilizacji powszechnej, a w późniejszym okresie konfliktu stałby się bazą do formowania jednostek rezerwowych. Część jednostek (2, 16, 17. i 18. Bataliony Graniczne) formowało 150. i 184. Rez. Pułki Piechoty z osłonowych Dywizji Piechoty. W ewentualnym konflikcie z Niemcami KOP miał osłaniać granicę wschodnią. Wymagało to jednak uzupełnienia uzbrojenia KOP o większą ilość broni maszynowej i stworzenie pododdziałów artylerii.

W związku z faktem, że sformowanie 6. Brygady KOP pozbawiło inne brygady odwodów dowódca KOP wnioskował o utworzenie nowych batalionów. Okres formowania pięciu nowych batalionów granicznych (o numerach 25-29) nazywany jest czasem czwartym etapem formowania KOP trwał od 1.05.1927 r. do 31.12.1927 r. W jego ramach uzupełniono dodatkowymi kompaniami 19. Batalion Graniczny Słobódka, 22. Batalion Graniczny Nowe Troki, przemianowany 23. Batalion Graniczny Orany oraz utworzono dwa dowództwa półbrygad (4 oficerów, 4 podoficerów, 10 szeregowych, 1 pw, 12 kbk, 1 kb, 1 szabla, 6 koni, 1 bryczka, 1 samochód osobowy) w ramach 3. i 6. Brygady KOP. Przeorganizowywano również szwadrony kawalerii (przy nie zmienionym stanie osobowym) - dowódca z drużyną, dwa plutony po cztery zmniejszone sekcje, pluton ckm na taczankach.

Organizacja KOP w grudniu 1927 r. przedstawiała się następująco:
Dowództwo KOP
1. Brygada KOP: 3. Batalion Graniczny Hoszcza, 4. Batalion Graniczny Derdekały, 11. Batalion Graniczny Ostróg, 26. Batalion Odwodowy Żytyń, 3. Szwadron Kawalerii Derdekały, 11. Szwadron Kawalerii Ostróg, Szkoła Podoficerów Zawodowych Piechoty KOP, Szkoła Podoficerów Zawodowych Kawalerii KOP, Szkoła Podoficerów Niezawodowych Brygady
2. Brygada KOP: 8. Batalion Graniczny Stołpce, 9. Batalion Graniczny Kleck, 27. Batalion Odwodowy Snów, 9. Szwadron Kawalerii Stołpce, 10. Szwadron Kawalerii Radziwiłłmonty, 4. Szkolny Szwadron Kawalerii Niewirków, Szkoła Podoficerów Niezawodowych Brygady, Szkoła Tresury Psów Meldunkowych)
3. Brygada KOP: 1. Batalion Graniczny Budsław, 6. Batalion Graniczny Iweniec, 10. Batalion Graniczny Krasne, 28. Batalion Odwodowy Wołożyn, 1. Szwadron Kawalerii Budsław, 2. Szwadron Kawalerii Iweniec, 8. Szwadron Kawalerii Krasne, 3. Półbrygada KOP (5. Batalion Graniczny Łużki, 7. Batalion Graniczny Podświle, 6. Szwadron Kawalerii Łużki, 7. Szwadron Kawalerii Podświle), Szkoła Podoficerów Niezawodowych Brygady
4. Brygada KOP: 12. Batalion Graniczny Skałat, 13. Batalion Graniczny Kopyczyńce, 14. Batalion Graniczny Borszczów, 25. Batalion Odwodowy Czortków, 12. Szwadron Kawalerii Koszlaki, 13. Szwadron Kawalerii Czortków, 14. Szwadron Kawalerii Wasylkowice, Szkoła Podoficerów Niezawodowych Brygady
5. Brygada KOP: 2. Batalion Graniczny Bereźne, 15. Batalion Graniczny Ludwikowo, 16. Batalion Graniczny Sienkiewicze, 17. Batalion Graniczny Dawigródek, 18. Batalion Graniczny Rokitno, 5. Szwadron Kawalerii Żurno, 15. Szwadron Kawalerii Nowosiółki, 16. Szwadron Kawalerii Lenin, 17. Szwadron Kawalerii Rokitno, Szkoła Podoficerów Niezawodowych Brygady
6. Brygada KOP: 19. Batalion Graniczny Słobódka, 20. Batalion Graniczny Nowe Święciany, 21. Batalion Graniczny Niemenczyn, 22. Batalion Graniczny Nowe Troki, 18. Szwadron Kawalerii Druja, 20. Szwadron Kawalerii Nowe Swięciany, 6 Półbrygada KOP (23. Batalion Graniczny Orany, 24. Batalion Graniczny Sejny, 29. Batalion Odwodowy Suwałki, 19. Szwadron Kawalerii Olkienniki), Szkoła Podoficerów Niezawodowych Brygady
Stacja Gołębi Pocztowych

Dywizjon Żandarmerii KOP (drużyna dowódcy, plutony żandarmerii przy każdej z sześciu brygad)

Najmniejszymi jednostkami organizacyjnymi było w czasie pokoju 357 strażnic (drużyna piechoty). Ostatecznego obsadzenia obu skrzydeł granicy wschodniej i północno-wschodniej dokonano w październiku 1927 r. Oddziały KOP, wychodząc poza pierwotne ustalenia, dodatkowo chroniły suwalski odcinek granicy polsko-niemieckiej oraz granicy polsko-rumuńskiej wzdłuż Dniestru. W grudniu 1927 r. liczył ok. 25 tys. żołnierzy. W 1928 r. ogólna długość granicy państwowej ochranianej przez KOP wynosiła ponad 2334 km. Na 1 km ochranianej granicy średnio przypadało około 11 żołnierzy. Żołnierze Korpusu ochraniali granice poprzez system posterunków, patroli, zasadzek, obław, eskorty oraz pracę wywiadowczą.

Formacja otrzymała uzbrojenie z zapasów mobilizacyjnych wojska, spowodowało to, że oddziały KOP dysponowały od początku istnienia kb i kbk Mannlicher wz. 1895, natomiast bataliony formowane w 1925 r. przejęły broń systemu Berthier - kb wz. 16 oraz kbk wz. 1892. W następnym roku broń austriacką wycofano, pozostawiono natomiast kb i kbk Berthier (jedynie 17, 18. Bataliony Graniczne oraz 16. Szwadron Kawalerii dysponowały kb i kbk wz. 1898 Mauser). Bronią zespołową były lkm wz. 15 Bergmann, rkm wz. 15 Chauchat a w plutonach ckm wz. 14 i wz. 25 Hotchkiss oraz wz. 08 Maxim.

W 1928 r. nastąpiły kolejne zmiany w strukturze KOP. Zreorganizowano wywiad KOP (utworzono Samodzielny Referat Informacyjno-Wywiadowczy KOP), stworzono nieetatowe drużyny saperów w batalionach. 26.08.1928 r. z dotychczasowych szkół podoficerskich piechoty KOP zorganizowano Batalion Szkolny KOP (dowódca z drużyną, trzy kompanie podoficerów niezawodowych, dwie kompanie podoficerów zawodowych, 32 oficerów, 82 podoficerów, 141 szeregowych, 600 elewów). Wprowadzono również nową strukturę batalionów granicznych i odwodowych, dostosowaną do przewidywanego planu wojny z Rosją, wzmacniającą siłę ognia pododdziałów i mającą na celu lepsze zintegrowanie KOP z formacjami liniowymi. Batalion graniczny tworzyły: drużyna dowódcy, pluton łączności, kadra kompanii szkolnej (dowódca z drużyną, dwa plutony piechoty i pluton ckm i broni towarzyszącej) oraz trzy kompanie piechoty z drużyną dowódcy i trzema plutonami każda (łącznie 25 oficerów, 195 podoficerów, 570 szeregowych, 59 koni, 16 psów, 60 gołębi, 32 pw, 240 kbk, 445 kb, 44 rkm, 2 ckm, 26 szabel, 1 armata piechoty, 1 moździerz, 17 wozów, 6 biedek, 4 kuchnie, 1 motocykl, 7 rowerów). Natomiast batalion odwodowy, przeznaczony również do zadań rozpoznawczych, tworzyły: drużyna dowódcy, pluton łączności, pluton ckm oraz trzy kompanie piechoty z drużyną dowódcy i trzema plutonami każda (łącznie 22 oficerów, 164 podoficerów, 501 szeregowych, 59 koni, 16 psów, 60 gołębi, 22 szable, 35 pw, 228 kbk, 354 kb, 36 rkm, 12 ckm, 36 garłaczy V.B., 14 wozów, 10 biedek, 3 kuchnie, 1 motocykl, 6 rowerów). Utworzono ośrodki wyszkolenia pionierów brygad (3 podoficerów, 10 szeregowych) przy 1, 3, 9, 17, 21, 25. Batalionach Granicznych.

Od 8.05.1929 nowym dowódcą KOP został płk Stanisław Zosik-Tessaro (odwołanie gen. Minkiewicza przez marsz. Piłsudskiego nastąpiło w niecodziennych okolicznościach). Wchłonięcie batalionów odwodowych przez 6. Brygadę KOP wymusiło odtworzenie jednostek odwodowych KOP, pojawiła się również potrzeba silniejszej ochrony granic polsko-litewsko-niemieckiej na Suwalszczyźnie oraz polsko-sowiecko-rumuńskiej w Małopolsce. Od 14.07.1929 r., w wyniku kolejnej reorganizacji, nastąpiło zwiększenie stanów etatowych i reorganizacja dotychczasowych pododdziałów, zlikwidowano obie Półbrygady KOP, a 3. i 6. Brygady połączono, tworząc następnie z ich pododdziałów Brygadę KOP Wilno oraz Brygadę KOP Grodno. Pozostałym brygadom nadano nazwy regionów lub miejscowości, w których stacjonowały, otrzymały one nazwy 2. Brygada KOP Nowogródek, 5. Brygada KOP Polesie, 1. Brygada KOP Wołyń, 4. Brygada KOP Podole. Utworzono również, w składzie Brygad KOP Wilno, Nowogródek i Podole, cztery nowe dowództwa pułków (Głębokie, Wołożyn, Wilejka, Czortków), podporządkowując im pododdziały stacjonujące na obszarach odpowiedzialności. Dokonano również podziału szwadronów kawalerii na dwie grupy - północną i południową.
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 09 Сен 2009, Ср, 12:05    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

хотя если кто толково на русский или белорусский переведёт, то буду только благодарен...

гугловский переводчик порой такие ляпы выбрасывет



солдат пограничной службы

Безымянный.JPG
15.55 KB,   просмотрено: 25102 раз(а)
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 09 Сен 2009, Ср, 12:06    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

где-то на домашнем компе была ещё первая часть этой статьи
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 01 Окт 2009, Чт, 15:49    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

http://globus.tut.by/david-goro/koshary_gallery.htm -- замечательный фоторяд сохранившегося здания штаба пограничного батальона в Давид-Городке... нечто похожее осталось и в Людвиково
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
fortressby



Зарегистрирован: 04.01.2009
Сообщения: 1034

СообщениеДобавлено: 01 Окт 2009, Чт, 16:02    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

vitalis писал(а):
замечательный фоторяд сохранившегося здания штаба пограничного батальона в Давид-Городке... нечто похожее осталось и в Людвиково


Только состояние намного хуже Sad и заросшее деревьями и кустами Sad
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
vitalis



Зарегистрирован: 22.05.2009
Сообщения: 611

СообщениеДобавлено: 01 Окт 2009, Чт, 17:49    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

fortressby, находись оно по примеру Давид-Городка в нормальном населённом пункте, а так удивительно, что хоть это сохранилось! бум искать по глобусу дальше...

отличительная черта -- типовость построек
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
Показать сообщения:   
Начать новую тему   Ответить на тему    Список форумов Форум сайта «Глобус Беларуси» -> Путешествия -> Фортификация и военная история -> Военная история Часовой пояс: GMT + 3
На страницу 1, 2, 3, 4  След.
Страница 1 из 4

 
Перейти:  
Вы не можете начинать темы
Вы не можете отвечать на сообщения
Вы не можете редактировать свои сообщения
Вы не можете удалять свои сообщения
Вы не можете голосовать в опросах
Вы не можете вкладывать файлы
Вы можете скачивать файлы

| |